Urbanistika Shqiptare e trasheguar nga komunizmi, nje histori e bukur


#41

tema si kjo jane te lezecme per faktin se pertej politikes ato te ballafaqojne me veten.
E veshtire per dike te ushqyer me tollona te kuptoje demin qe shkakton babezija ne te ngrene.


#42

me duket se shkrimi kerkon te thote te kunderten, qe ka vlere (ekologjike) te ushqehesh me tallona. :slightly_smiling_face:


#43

Muzeu ne Kruje.


#44

Ia mbyt kot ketu se subdivisions kane vende per te ecur e rruget e te cilave jane me te gjera se rruget nacionale te kohes se dulle djegesit.te mos flasim pastaj per gjelberimin ,bari si qilim,pemet etj qe jane leme o zot Te rroj.nashi keto I krahasojme me urbanizmin e Dulles ku njerezia rronin bythembebythe ne ato lagje plot tym e pelhure ku hante pula strall.pas lufte WWII ne amerike u zhvillua jeta ne rrethina si pasoje e perhapjes se automobilit dhe permiresoit Te infrastruktures .njerezia iken nga stresi zhurma e qytetit ne qetesine e pastertine e rrethinave .e njejta gje po ndodhi dhe shqiperi mesa degjoj ku Paria Po zhvendosen sauk surrel farke e petrele.


#45


#46

image


#47


#48


#49

Ky zotnia flet per qytet pedestrianesh n’sensin qe asht ma pozitiv nga ana mjedisore nji qytet i tille, po m’duket nuk paska vu re nji nr ma t’madh se normalja t’pallateve mbas komuniste neper qytetet shqiptare, pa harru faktin se nuk kane zona t’gjelbra. Kurse ne New York, po t’marrim vetem Manhattan, e ka nji park prej kater km katrore ku mundesh me e praktiku t’ecunen n’tana llojet e menyrave qe t’i don zemra. Pervec ksaj cdo borough ka parqet e veta. Kurse te na, edhe njat park qe ka Tirana kane ardhe tu e zvoglu, si me e pas’ hanger qente, me ndertime nga ma t’ndryshmet.


#50

Infrastruktura kulturore e planifikimit urban

Ne Shqiperi degjon te thuhet:

  • Me duhet hapesire per dyqanin, do marr vend nga trotuari ta ndertoj
  • Ky sheshi public eshte fantastik per nje kioske per biznes
  • Keto trotuaret rrine kot, na duhet vend per makinat ndaj do i zeme per parkim
  • S’ka me vend te ndertohet afer plazhit, s’ke c’ben, do ndertuar tek plazhi

Ok, nuk eshte se I degjon keshtu fjale per fjale, por zere se I degjon po te hedhesh veshtrimin perrreth dhe permbledh cfare iu shkonte ne mendje kur vajten ndertuan ne mes te parkut. Keto fraza jane gjuha e pafolur e Shqiperise postkomuniste.

Te jetuarit ne Shqiperi si nje planifikues urban (kam nje master ne planifikim urban dhe rajonal), te ben te qeshesh, te qash, e deshperohesh. Nje sy i stervitur shpejt e ve re se mjedisi ndertimor kaotik urban egzistues dikur ka qene product i nje vizioni urban profesionist.

Nje veshtrim ne fotot e vjetra te zbulon se Shqiperia komuniste i ndertonte ndertesat ne rreshta, me tipare si distanca uniforme nga rruga dhe ndertesa nga ndertesa, hapesira te blerta, hapesira te bollshme per kalimtaret, etc. Shkurt, ishte e kunderta e cfare shohim sot.

Atehere si ndodhi qe kemi nje situate tille ndertimi ku nje kaos i paster t’i mbivendoset nje ambienti te nje rregulli total? Pergjigja e thjeshte eshte se qeveria komuniste ishte me mire sa I takon planifikimit urban sesa qeveria egzistuese demokratike. Por arsyeja e vertete eshte me e nderlikuar, dhe mund t’na beje ta shohim planifikimin urban ne vendet e zhvilluara me sy tjeter.

Pjese e pergjigjes ka te beje me kuptimin e frazes ‘planifikim urban’.

Edhe pse mund t’a perdorim kete fraze si per qeveri autoritare/komuniste, si per qeveri demokratike/kapitaliste, dy sistemet ne fakt sillen krejt ndryshe ne formimin e ambientit te ndertesave.

Ne modelin autoritar/komunist, shteti eshte i vetmi aktor. Ai vendos ku do vendoset cdo gje, si do te duket dhe si do shkojne gjerat se bashku. Ne modelin demokratik/kapitalist, qeveria lokale ben ‘zonimin’ e siperfaqeve ne nje kufi te caktuar dhe udhezon c’mund te bejne individet me ate siperfaqe.

Ndryshimi kryesor eshte se ne nje rast ka nje aktor te gjithfuqishem qe imponon vizionin e tij, ne tjetrin ne kemi shume individe, si dhe trupa qeveritare, ku te gjithe duan te promovojne interesat e tyre, por te gjithe te kufizuar nga ligji. Liria qe gezojne pronaret e tokave varion ne interval te gjere, nga Houston ku s’egziston ‘zonimi’, tek New York City a San Francisco ku procesi rregullator i zhvillimit mund te marre vite kohe.

Ajo qe kurre nuk kuptova para se te vija ne Shqiperi mbi modelin kapitalist/demokratik te planifikimit urban ishte cfare e ben ate te funksionoje. Nuk e kuptova sepse kerkesat dhe rregullat e tij thjesht nuk vihen ne pyetje (taken for granted) ne Amerike. Per shembull, per te bere planifikimin urban kapitalist/demokratik, nevojitet nje qeveri qe jo thjesht ben ligjet, por edhe i zbaton ato. Gjithashtu keto ligje duhet te zbatohen uniformisht dhe barabar per periudha te gjata kohe, pavaresisht kush i fiton zgjedhjet. Kjo kerkon njerez profesionale ne qeverisjen lokale, qe nuk jane thjesht te emeruar politikisht.

Te nevojitet gjithashtu ligje e avokate mbi perdorimin e tokes, planifikuesë e zhvilluesë qe i njohin ato. Kjo e gjitha mund te quhet “Infrastruktura kulturore e planifikimit urban demokratik”.

Po te me pyesje para se te vija ne Shqiperi se cfare nevojitet per te bere planifikim urban ne Amerike, thjesht do thoja qeveri lokale dhe ligjet per ‘zonimin’. Nuk e kisha vene ne pikepyetje ndonjehere kete ‘infrastrukture kulturore’.

Perse Shqiperia nuk mund te beje planifikim urban capitalist/demokratik? Epo sepse ligjet nuk imponohen rregullisht dhe barabar ketu. E para. Shqiptareve iu mungon njohuria sepse s’e kane bere ket pune me pare. E dyta. Qeverisja lokale emerohet thuajse teresisht permes nepotizmit dhe i vetmi qellim i punonjesve bashkiake eshte te mbajne ne pushtet partine. E treta.
Shkurt, nuk eshte vetem nje arsye qe i pengon por nje grup arsyesh.

Me lejoni ta mbyll me nje barcalete. Shtepia e familjes sime ne Amerike duhet te zevendesonte nje mur mbajtes. Bashke me gjithe rregullat dhe kerkesat ligjore, projekti do aprovohej perfundimisht nga inspektoret e bashkise lokale vetem pasi te shihnin te dilte bari te rritej ne vendin e ndertimit te projektuar. Per disa nje kerkese si kjo pas gjithe atyre kerkesave te tjera ligjore mund te duket budallallek dhe ilustrim i egzagjerimit me rregullat qeveritare. Sidoqofte, pasi jetova ne kaosin urban Shqiptar per 2 vjet, kur mesova per kete kerkese te fundit mbi barin, s’kam qene kurre me mirenjohes qe isha qytetar i nje vendi qe imponon ligje te tilla.