Aritmetika e budallenjve: 1+1=1

U drejtova për në Saint-Denis. Më futën në njërën prej paradhomave të mbretit, nuk gjeta njeri; u ula në një qoshe dhe prita. Papritur, u hap një derë. Në heshtje hyri vesi, krah për krah me krimin, Monsieur de Talleyrand ecte krah më krah me monsieur Fouche. Ky vizion infernal kaloi ngadalë para meje, hyri në studjon e mbretit dhe u zhduk. Fouche vinte për t’i dhënë besën dhe bërë homazhe zotit të tij; mbretvrasësi besnik, i rënë në gjunjë, vuri duart e tij, të cilat bënë të pritej koka e Luigjit XVI, në duart e vëllait të mbretit martir; peshkopi femohues u bë dorëzani i betimit.
më 7 korrik 1815, rreth orës njëmbëdhjetë të mbrëmjes
(Kujtime nga përtejvarri, François-Rene de Chateaubriand)

Ndodh që një shprehje e degjuar rastësisht në rrugë, në bisedë me miq, lexuar në një shkrim çfardo (jo me domosdo me rëndësi madhore), ose në social, etj, mund të jetë iluminuese për të ndriçuar çështje themelore deri atëherë dukur të ndërlikuara, të cilat, hedhur shtat në errësirë për vite, presin çastin të ndriçohen e qartësohen.

Çfarë pikërisht më ndodhi me filmin amerikan Me gjakftohtësi (regjia Richard Brooks, 1967, trajtim filmor i një prej librave më të famshëm të Truman Capote), i cili rrëfen një krim të përbindëshëm (zhdukja e një familje të tëre me gjithë fëmijë) të kryer nga dy të rinj të çartur pa ndonjë arsye të dukëshme ose të kuptueshme. Filmi, si dhe libri, trajton një ngjarje të vërtetë që pati bërë shumë bujë në Amerikën e kohës.

Shprehja iluminuese ishte e një gazetari apo kriminologu (nuk më kujtohet mirë), që, i pezmatuar dhe i shqetësuar se nuk dinte si ta shpjegonte krimin, thoshte pak a shumë për dy të rinjtë:

Çdonjeri nga këta të dy është një copë budallë, tek e tek nuk do ta bënin dot kurrë këtë krim, të cilin mund ta bënin vetëm bashkë, siç në fakt e bënë.

Ky është mekanizmi i vërtetë i BERJES së gjërave, në fakt bëhet gjithnjë në çift, dhe jo si rëndom kujtohet ose siç duket në pamje të parë, që çdonjëri bën sipas kokës së vet. Në fakt çdonjëri parë tek e tek, është një copë budallë i pazoti të bëjë gjë, qoftë edhe më i zgjuari i kombit ose i lagjes, ose i katundit. Tani që po shkruaj më kujtohet që të njëjtën gjë si në film - vetëm se me simpati - thoshte një aristokrat në librin e Servantes i zbavitur nga dopio marrëzitë e çiftit Kishot dhe Sanco. I Holli me të Trashin gjithashtu. Don Camillo e don Peppone të Guareschi-t. Shembujt janë pa fund në letërsi, por çifti më i përkryer dhe “bërja” më përkryer që paraqet letërsia është Maçoku dhe Dhelpra kur mashtrojnë Pinokun në çift bashkë. Edhe kur letërsia “individualizohet” me romanin psikologjik modern, figura e dublantit (sozia) e llojit doktor Jekyll dhe zotni Hyde bëhet konstante e rëndomtë e krijimit artistik. Sigurisht edhe e krimit artistik.

Që prej atij çasti iluminues (për vazhdimin e filmit më humbi interesi), shëmbujt më të përkryer se të letërsisë i shoh në realitet rreth e përqark meje: individë copa budallenjsh që nuk janë në gjëndje të bëjnë asgjë, bëjnë, për mirë e për keq qoftë, të lidhur bashkë në çifte, dmth “të martuar” midis tyre, njëri “burri” e tjetri “gruaja”.

image

image

i modho, shkrimi me pelqeu, veç si kritik amator do te te rekomandoja, te perqendroheshe tek dy pesonazhet negativ te njohur, Talleyrand dhe Fouche, personazhe qe kane jetuar ne kohen e Napoleonit te madh.

e kujt po i rref per dy personazhe historike? Interesi per personazhe historik eshte nje menyre intelektuale e modhe per t’i bere bisht jetes tende, e cila natyrshem ka me teper interes se çdo jete tjeter, thene kjo jo per egoizem. Interesi i vetem legjitim per nje personazh historik eshte kur i referohesh si model. Por une nuk kam per model nje kurvar oridiner dhe politikan pervers si Tajllerandi, dhe aq me pak per krijuesin e policise sekrete Fushe, qe perveç se kurvjar dhe intrigant absolut, ishte dhe kriminel ordiner.

Pra mu me interesojne me teper dy copa budallejsh qe komentojne ne Peshk e behen nje budalla tamom, se dy copa budallenj te historise franceze. Keta te fundit me sherbejne per te njof me mire dy copa budallenjte e Peshkut.

1 Like

jo, do te doja te dija raportet e tyre me epoken e Napoleonit,

me mire te mos i dish, nuk e ke idene se çfar qelbsinlliku, nje tradheti konstante dhe permanente per çdonjerin, nje here me Robespjerin, pastaj kunder tij, pastaj perseri me te. Me Napoleonin po njesoj qe e dinte mire se çfar hale ishin, por kerkonte t’i kontrollonte se i kishte frike. Te gjithe genjenin dhe mashtronin njeri tjetrin dhe ishin koshient per çfare ndodhte, por vazhdonin ballon me maska sepse nuk dinin tjeter, dhe as mund te benin tjeter. Me keq se bordello, nuk ka term qe e peshkruan situaten. Edhe me mbretin Luigj gjithashtu, citimi nga Shatobriani e tregon shkelqyeshem se çfar pisash ishin, perfshire edhe mbretin.

Per te kuptu pisllekun e Fushese dhe gran merde della grander fronse, imagjino qe i njejti person te ishte minister i brendeshem i Zogut, i Enverit dhe i Sali Berishes. Ky ishte Fusheja qe i rezistoi tre kataklizmave te historise franceze, gjithnje ne maje te pikaloit.

Prandaj Franca eshte nje kake e tere (perveç Stalkerit), e kush eshte tamom ne France, sigurisht nje pakice, del vetem naten nga shtepia se e ka per turp te levize diten.

1 Like

keto personazhe te peshtira, i kam pare ne film, keta ishin pasqyra e vertete e shoqerise hipokrite franceze,
e di si dukemi ne shqiptaret me francezet, si naivet me djajt,

nuk eshte tamam ashtu, elita jone eshte frankofile, dhe kjo pune ka precedence eliten e oborrit te sulltonit qe ishte frankofile, e ta do mendja qe edhe shqiptaret ne Turqi qe krjuan me telefon shtetkombin, te ishin te tille. Shqiptaret e shkrete kujtojne se kultura i ben njerzit me te mire, ne fakt nje lesh, po u fute ne mes nje ambjenti kulturor, prit thiken pas shpine. Te vetmen gje jo-franceze qe kane intelektualet e mdhenj shqiptare eshte se nuk jane fare koshient per çfare bejne, ju duket vetja si burra te mire si Noli e Konica ne Amerike, qe per vete ishin franceze e shkuar fracezeve.

harrova te them se frankofilia e elites shqiptare theksohet shume me teper gjate miqesise me Bashkimin Sovjetik qe ishte frankofile tipike per inerci te elites se kohes se carit dhe aritokracise qe fliste vetem frengjisht ne sallonin mondan te sinjora Bertinit (ne rusisht aristokracia fliste vetem me sherbetoret). Po ta shohesh holle holle elite ne kuptimin e vertete te fjales ka qene koha e studenteve ne Moske, jo rastesisht Kadare dhe Agolli ishin nga kjo sere qe vendosi themelin e elites ne menyre formale. Ne çdo disipline te kultures kishe nje “kadare” dhe “agoll” qe kishte studjuar ne Moske, qe bente ligjin deri ne vitin 1989, e qe per inerci vazhdoi te ndikonte te bente ligjin edhe me pas. Kjo duket edhe me emigrante amerikane shqiptare qe vazhdojne te “lexojne francezet”, megjithse jetojne ne nje vend qe pak ka franceze, ka franceze me teper statujen e lirise. Por si duket kaq mjafton per te qene koqe, edhe kur je puro amerikon. Situata e tanishme amerikone ne vazhdim e siper po e tregon me se miri kete.

na myten 2 copa budallejt gjithanej :smiley:

ne vazhdim nje intuite tjeter me vlere te jashtezakonshme: e njejti raport simbioze ka qene midis Enverit dhe Mehmet Shehut, e gjithe historia e komunizmit shqiptar nuk mund te rrefehet pa i trajtuar gjithnje bashke keto dy figura komplementare.

Siç duket kjo eshte nje arsye kryesore e deshtimit deri me sot e rrefimit te kesaj historie referuar vetem figures se Enverit, i cili do te ishte nje cope budallai impotent pa mbeshtetjen e Mehmetit.

Kohet e fundit , ose vitet e fundit, veshtire te gjendet nje personazh I vetem, Unik,I cili te mund tja dale I vetem ne krye te listes. Pervec Xhejms Bound. Te tjeret si psh ; Pinoku kishte Baba Karlos , Borebardha shkrete kishte 7 xhuxhat , Hirushja kishte Ujkun te maskuar si gjyshja, etjer etjer. Ja me thoni kush Ka mbetur vetem. ? Pervec meje dhe " cerrikut "…

he se edhe ti xhatan nuk je vetem. Kohet e fundit je bere tok me Pjerin, duke bere dhe lene takime me te ne Cerrik.

ktu gjeni te trajtuar disi mire, por jo tamom mire, raportin simbiotik te dy copave budallejve qe bashke bene nje te zgjuar (mos ja veni re titullit se eshte per te terhequr vemendjen, nuk ka lidhje me permbajtjen e intervistes):

Nje intuite tjeter ne vazhdim referuar temes: vetvrasja apo vrasja e Mehmetit rezultoi vetvrasje per Enverirn. Qe atehere regjimi dukshem mori fund, ishte vetem çeshtje kohe per tu bere gjithnje me e dukeshme dhe konkrete marrja fund. Kjo dukej qarte edhe ne dy fraza thene shkurt nga Enveri ne TV pak dite mbas ndodhise, per here te pare nuk arriti te kontrollonte dot fizionomine e tij, fundi i tij dukej qarte ne fizionomine e tij. Gje qe deshmon me teper se çdo gje tjeter simbiozen Enver-Mehmet.

1 Like

i modho, ti sikur ke lexuar VQ apo mendjen time, per kete ngjarje,

po te lexosh te verteten ke lexuar çdo mendje dhe çdo liber, te shkruar, te pashkruar, perfshire edhe librat qe nuk do te shkruhen kurre. Kjo qe sapo the ti eshte deshmia me e shkelqyer qe jam në të vërtetë.

kjo shprehje teper e famshme ne France dhe ne bote, sigurisht e tille sepse eshte teper e vertete ne kuptimin frojdist te fjales. Vesi dhe krimi eshte version si paraqitje perverse e zbulimit gjenial te Frojdit si binomi perkatesisht eros-thanatos, te cilin nuk jam lodhur se perserituri se e gjen kudo, here hapur, e here zbuluar. Ky rast shpjegon shkelqyeshem qe kur Frojdi sulmohej ne menyre agresive, biles edhe fizikisht, mbrohej me te drejte qe nuk kishte zbuluar asgje me pare se ta kene thene te tjeret, anipse ne menyre gjysem te ndergjegjshme. Dmth Shatobriani ishte frojdist para se Frojdi te ishte projekt per spermatozoid.