Vlera providenciale e artit I (po vjen antikrishti)

marcin_bondarowicz_poland

Nëse Zoti nuk ekziston, atëherë gjithçka është e lejuar - Ivan Karamazov

Jam një fëmijë i shekullit tim, një fëmijë i mosbesimit dhe dyshimit … por arrij të them se nëse dikush do të më provonte se Krishti është jashtë së vërtetës dhe nëse do të ishte me fakte jasht çdo dyshimi që e vërteta nuk është me Krishtin, e pra unë do të preferoja të qëndroja me Krishtin sesa me të vërtetën - Dostojevskij, letër drejtuar A N.D. Fonvizina

Kur më pyesin: “cili është artisti më i modh në historinë e botës?”, përgjigjem se pyetja nuk është në terezi bashkë me pyetësin, sepse në botë ka shumë artistë të mdhenj si psh Homeri, Dante, Shekspiri, Xhojsi, Prusti, dhe unë jam aq i madh vetë sa të mos i rendis në listë artistët (dhe këdoqoftë tjetër) sipas kriterit të madhështisë antologjike, por në bazë të kriterit të mirnjohjes. Dhe në bazë të kriterit të mirnjohjes, artisti më i modh në botë është Fjodor Dostojevskij. Në mënyrë fatale mekanike pason vërejtja se kjo është subjektive, e po aq fatale mekanike pason edhe përgjigja: “Por unë subjekt jam, nuk jam dekani i Fakultetit të Letërsisë apo kryetari i Akademisë së Arteve, dëshmoj në bazë të përvojës subjektive, i jam mirnjohës atij që më ka dhënë”.

Vërdallë në botë gjen shumë fansa të Dostojevskit që i janë mirnjohës për ç’ka i ka dhënë, madje ka prej tyre që thonë se i ka ndryshuar jetën (gjë e konsideruar me rezervë), por në rastin tim, për vetë kushtet shqiptare atëbotë, është pak më ndryshe lloji i mirnjohjes. Në listën e librave të ndaluar që qarkullonin samzdat dorë më dorë atëbotë, nuk figuronin Bibla dhe Kurani, sepse frika ishte tepër e madhe për të mbajtur një libër të shenjtë në shtëpi. Vetëm ideja e pasjes së një shkrimi të shenjtë në shtëpi përbënte një tmerr të padurueshëm. Biblën ma kanë zënë sytë për herë të parë në vitin 85-së, dmth mbasi vdiq Enveri kur tmerri absurd u mpak disi. Ndërsa për fat të mirë Dostojevskij, meqë romancier, gjëndej, gjithnjë me rrezik dhe tepër rrallë si autor reaksionar i ndaluar, por prapë gjendej në qarkullim (në përgjithsi mbeturina nga kohë e Musolinit). Disi më kollaj gjendeshin ekzistencialistët francezë (botime moderne, edhe si sasi ishin më tepër, rezultat i lidhjeve kulturore të kohës me Francën, futur kontrabandë nga studentë dhe specializime jashtë shtetit), të cilët për ironi ishin ateistë më tepër se shok Enver; ateizmi ishte arsyeja pse gjendeshin më kollaj, nuk ishin dhe aq të frikshëm për pushtetin. Pra e vetmja mundësi atëbotë për të njohur të shenjtën mbetej Dostojevskij, i cili Providencën, Krishtin, figurën e shenjtorit, mëkatarit etj, i kishte si bukë e djathë; Ivan Bunin, çmim Nobël 1933, thoshte për Dostojevskin që “e përdor Jezuin si majdanoz”, në kuptimin që e fut kudo vend e pa vend. Dostojevskij deri dhe ateistin e quante mosekzistues, përveç si një teist përsëmbrapi, një besimtar pa zot, një idolatër i shkencës ose i politikës,i transformimit vetëm shoqëror dhe material. Pra prej Dostojevskit e kam marrë edhe unë huqin e majdanozit providencial kudo në çdo pjatë.

Tingëllon qesharake të njohësh fenë nëpërmjet një romancieri, por ç’të bësh, kjo ishte e vetmja mënyrë për të njohur të shenjtën në kushtet e atëhershme. Për këtë i jam mirnjohës Dostojevskit në radhë të parë, dhe i jam mirënjohës edhe në radhë të dytë pikërisht për çfarë e përçmon Bunin (dhe Kundera e nobelisti Nabokov - të cilin do ta trajtoj më në hollësi në shkrimin e ardhshëm), më ka dëshmuar që letërsia e vërtetë duhet t’i ketë si bukë e djathë çështjet providenciale, edhe kur nuk e përmend dhe e ha gjellën pa majdanoz si Bunini, si Nabokovi, si Sartëri (quajtur nga nobelisti Nabokov një kopiac i shëmtuar i Dostojevskit), si Kamyja (që e mbante Dostojevskin në krye të vëndit). Huqi i majdanozit providencial vihet re edhe në letërsinë shqiptare: Naimi, Fishta, Mjeda, Noli, Migjeni (fans i Dostojevskit), Koliqi, Kuteli; deri edhe Kadareja, Dritëroi dhe Arapi nuk do t’ju dëgjohej zëri si shkrimtarë t’mdhenj nëse nuk do të ishin infektuar në Moskë nga huqi i providencializmës ruse, i pranishëm si mbeturinë toksike radioaktive në letërsinë e realizmit socialist. Të gjithë ekzistencialistët evropianë, brënda në thes edhe ekzistencialistët ateistë, i detyrohen shumë Dostojevskit, sepse ai, si ateist i konvertuar në besimtar, njihte mirë si besimin ashtu edhe mosbesimin (“Jam një fëmijë i shekullit tim, një fëmijë i mosbesimit dhe dyshimit”), kjo e bën atë tragjik klasik, dhe trazues të çdo lloj shpirti lexuesi. Prej Dostojevskit kam mësuar që letërsia e madhe ka raport të detyrueshëm me Providencën, pavarsisht se e pohon ose e mohon, shëmbulli më banal është arti klasik helen, tragjikët grekë. Tolstoi është faqja tjetër e medaljes, sepse të njëjtin majdanoz hedh në gjellë, por të maskuar mbas problemit shoqëror; e kjo ishte arsyeja përse Tolstoi ishte i parë me sy të mirë nga komunistët - ta do mendja i çensuruar në pjesët e tij të rrezikshme me majdanoz fundamentalist të krishterë -, ndëkohë që Dostojevskij ndalohej, u ribotua vetëm mbas vdekjes së Stalinit (politika botuese shqiptare ishte kopje e zbërdhylët e politikës botuese sovjetike). Në emër të këtij majdanozi Tolstoi nga fundi i jetës mohoi veprën e tij letrare si gjellë e njelmët shoqërore, pikë për pikë si Gogoli, i cili, jo vetëm e mohoi tërë veprën e tij, por arriti të djegë pjesën e dytë të “Shpirtëra të Humbur”.

E gjithë letërsia ruse është një përzjerje e pandashme e problemit shoqëror me problemin providencial, prandaj është një letërsi e madhe dhe profetike për një vënd të madh si Rusia, si parandjenjë e një fati të veçantë në planet e Providencës për shpëtimin e botës. Po për të njëjtën arsye madhështia e letërisë amerikane dhe madhështia providenciale e Amerikës (faqja tjetër e medaljes), dhe shpirtvogëlsia e Evropës dhe ngushtia e letërsisë së saj ekzistencialiste pa hapsira e ngjeshur midis dy shpirtgjërësive të mëdhenj që përgatiteshin të merrnin fatet e planetit në dorë për të ndryshuar situatën shoqërore dhe situatën providenciale si unifikim planetar (pavarsisht se rezultoi një dështim i bujshëm nga të dy palët). Me këtë lloj vizioni është e lehtë të orientohesh në kullën babelike të letërsisë, e për këtë arsye i jam mirnjohës Dostojevskit dhe letërsisë së madhe ruse. Letërsia ruse duke qenë me strukturë piramidale, dmth me përfaqsues kryesorë që i lënë stafetën njëri tjetrit në kohë, bën akoma më të lehtë orientimin: ajo zanafillon me Pushkinin që i lë stafetën Gogolit - “ne të gjithë kemi dalë nga (tregimi) Manteli i Gogolit”, thotë Dostojevskij -, e më pas Dostojevskit dhe Tolstoit, në mes të cilëve qëndron si ekuilibrist Turgenievi, e të tjera figura llaç e tulla si material mbushës i strukturës piramidale. Letërsia amerikane ka strukturë më demokratike (reflektim i strukturës së saj shoqërore), piramidë pa majë ose me disa maja; ndërsa letërsia evropiane është çorap fare, si vetë Evropa e Bashkuar, as mish e as peshk bashkuar.

Një kolege e Dostojevskit, me të cilën punonin bashkë në redaksinë e “Grazdanin” në 1893, dëshmon:

Ai i dha një të goditur tryezës me dorë që më bëri të kërcej, dhe bërtiti me një zë të lartë si një muezin në minare: “Antikrishti po vjen! Po vjen! Dhe fundi i botës është afër, shumë më afër sesa mendoni!”

Anekdota shërben si ilustrim për të dëshmuar tensionin stërmadh të shpirtii eskatologjik në ortodoksinë ruse; njëkohësisht është dëshmi e tensionit eskatologjik të Dostojevskit, i cili përjetonte në përditshmëri ankthin që Fundi i Botës ose Fund i Kohëve (ose në një version laik “Fundi i Historisë”) është pranë. Ky ankth ekzistencial reflektohet për bukuri në veprën e tij, dhe lexuesit ndjejnë dhe gjejnë diçka të çuditshme dhe tepër shqetësuese në të, megjithse jo si një përvojë personale, sepse sot ka ndryshuar konteksti (ani pse problemet janë përkeqësuar, dhe për më tepër përforcuar nga indiferenca). Dostojevskij, megjithse nuk është më i kohës, vazhdon të ngacmojë bashkëkohësinë, interesi për të është gjithnjë në rritje, hesapi providencial dhe social nuk është mbyllur akoma, megjith dështimin e pritjes dhe situatës të sotme postmoderne tërhiqe mos e këput, ku përditshmëria ka tretur pritshmërinë.


shkrimi ka lidhje organike me këtë shkrim të kaluar dhe tërë shkrimet e mëparshëm të serisë së Anonimatit

1 Like

Ka një arsye më të thellë se përse kultura orientale është e strukturuar në mënyrë më piramidale (pak personë që i lënë stafetën njëri tjetrit me kalimin e kohës) se sa kultura oksidentale, lidhur me faktin që fenomeni në fjalë shfaqet edhe në strukturat shoqërore përkatëse, piramidat shoqërore orientale janë forma të ndryshme tiranie. (Shembulli më i njohur është kultura dhe struktura shoqërore piramidale ruse). Në këtë rast shkaku dhe pasoja shkëmbehen me njëri tjetrin: meqë vuajtja në shoqëritë orientale është më e madhe, atëherë gjenialiteti koncentrohet në pak persone të zgjedhur (shumë më superiorë se kolegët oksidentalë më të shumtë në numur) që përfaqsojnë dhe vuajtjen kolektive mbarëpopullore. Vuajtja e të shumtëve hidhet si meritë mbi shpatullat e të paktëve.
Ky fenomen shpjegon edhe gjeninë piramidale shqiptare: Nol, Kadare, Nënë Terezë.
Shpëtimtari ndodhet në kombin më të vuajtur.

(ne liste edhe i Modhi :grinning:, vetem se he per he ha buke mçeftas) :grinning:

1 Like

Czeslaw Milosz, në librin e tij me titull “ABBECEDARIO” (koktej i çuditshëm fjalori, kujtimesh, eseje dhe romani), paraqet figurën e veçantë të historianit rus Andrej Amalrik, parashikues i rrëzimit të komunizmit. Tani, mbas pilafit, bëjnë të gjithë profetin, por ato vite të gjithë, përfshirë edhe disidentët e mdhenj, e kishin mendjen top se sistemi nuk do rrëzohej kurrë. Vetë Milosz thotë se i përkiste optimistëve të moderuar: besonte se do të kishte ndryshime, por jo në të gjallë të tij (për eksperiencë personale, ky ishte maksimumi i guximit për besimtarët disidentë). Ndërsa Amalrik - as diplomën nuk i dhanë sepse teza e tij nuk ishte në përputhje me versionin zyrtar, gjysmën e jetës e kaloi burgjeve dhe në internim si qenie asociale -, ishte i vetmi që profetizoi shëmbjen e komunizmit në esenë me titull “Do mbijetojë Bashkimi Sovjetik deri në vitin 1984?”, ku paraqiteshin logjikisht dhe empirikisht arsyet e rrëzimit të Perandorisë Sovjetike si fatalitet historik, ngjashëm me rrënimin e Perandorisë Romake.
Nuk ka qyl asgjë, as profecia nuk jipet qyl.

Ka njerëz që jetojnë si derri e dosa, vetëm që të hanë bukë, quhen njeriu me 1 dimension: soma.
Ka njerëz që hanë bukë dhe hanë pykë, por edhe s’hanë pykë, varet nga situata (se ashtu osht i punë) dhe si ja do interesi; quhen intelektualë, njeriu me 2 dimensione: soma dhe psyche.
Ku janë frymorët me 3 dimensione: soma, psyche dhe pneuma?

Disa njerez linden te medhenj, disa behen te medhenj , te tjere madheshtia u ka zene deren :grinning:

1 Like

I bëke zbor greqishtes :nerd_face:

Nuk jam në gjendje të mbaj një anë në diskutimin e shpeshndeshur nëse gjeniu lind apo bëhet; ka rrezik, si çdo diskutim tjetër bipolar i këtij lloji, që e vërteta të jetë dialektikë e endur midis këtyre dy polevem parë sipas kontekstit rast për rast. Por me fakte në dorë nga eksperienca, them me siguri se personat e pajisur me dhunti të veçanta, nëse nuk gjejnë mënyrë t’i lulëzojnë, pesha e dhuntive i plandos keq përtokë duke përfunduar më keq se njerzit e zakonshëm, të cilët sidoqoftë bëjnë përpara këmbëlehtë, meqë pa pesha të tepërta. Kokboshëve ju vjen jeta më e lehtë se kokplotëve të parealizuar.

Nëse do të kuptosh se kujt agjenture i përket një studjues, shih se nga cila gjuhe i ka vjelur barbarizmat.

Miqësia e vërtetë nuk ekziston mbas moshës së adoleshencës, që për shumë të rritur vazhdon si sëmundje rinore deri në moshë pensioni, grindu e zë miqësi të reja për tu grindur përsëri. Miqësia ndërmjet adoleshentëve është e papërgjegjshme, tërë ditën ha ha ha e hi hi hi, dhe vjen darka e nxihet nata, ku t’kom pa, gjithsekushi në shtëpi tek mamaja e vet. Miqësia e vërtetë kërkon të kesh të njëjtin mision ambicioz dhe njëjtën punë për tu bërë, nganjëherë duke përballur edhe rrezikun e vdekjes; gjë që tejkalon si perspektivë nevojën e natyrshme të njeriut për tu kruajtur me tjetrin, për të qenë bashkë me dikë për të mbytur vetminë. Nuk ka shoqni për hir të shoqnisë e për të vrarë kohën, ka vetëm shoqni në funksion të, rrin bashkë në funksion të një ideali.
E kupton sa shokë ke nëse je në hall në mes të natës, e mbasi pyet veten: “Cilin të ngre nga gjumi për t’i kërkuar ndihmë?”, rrezik nuk gjen përgjigje, pra nuk ke asnjë shok të vërtetë dhe asnjë mision për të kryer.
Ish disidentët e njohim mirë këtë lloj miqësie, ose më saktë e njohin vetëm ata që se kanë harruar dhe mundohen ta praktikojnë edhe sot, dmth disidentët tamom.

Gjeja me e bukur nga adoleshenca eshte ndjesia ne vetvete se i di te gjitha e bota te duket fushe me lule .Sa me shume jeton aq me shume kupton se nuk di asgje e bota eshte nje vend i tmerrshem.he that increaseth his knowledge increaseth his sorrow thote bibla.

Nostalgjia e pensionistëve për moshën e rinisë, kohë së lumtur pa vuajtjet e reumatizmës dhe mungesën e takatit muskular (edhe të muskujve seksualë) të moshës së pleqërisë, ka krijuar kulturën masive të kultit të adoleshencës, veçanërisht në modë, kur të gjithë duan të jenë adoleshentë muskulozë, asnjë nuk don të jetë, dmth të jetë i rritur shpirtërisht. Fenomeni duket qartë në modën e veshjeve, pothuajse nuk ka dallim moshe në veshje: pensionistë me blu-jeans të rrjepura e të çjerrura dhe plaka gjysëm të çveshura me mishin zhubra-zhubra aty ku duket leshi i seksit.
Në fakt nuk ka etapë më të vuajtur se adoleshenca, gjithçka varet nga hormonet dhe meteorologjia; gjëndje e papërcaktuar skizofrenike, tepër e rrezikëshme dhe kriminale për vetë adoleshentin dhe për kë ka përreth. (Temë e ndeshur rëndom nëpër filma dhe romanë modernë). Një adoleshent është një kriminal dhe pervers potencial.
Ky fenomen e ka një arsye providenciale, rënia e Adamit dhe Evës ndodhi në moshën e adoleshencës, dhe moda e glorifikimit të adoleshencës edhe nga pensionistët është një prej shenjave që njerëzimi përjeton Ditët e Fundit. Alfa bashkohet me omegën, mbyllet cikli.

-Shih sa i bukur fustani i saj.
-I kujt?
-I asaj me njolla të bardha dhe gjethe te vogla që fëshfërijnë në fund të këmbëve.
-Po ti e ke një të tillë më duket.
-Por më vjen zor ta mbaj këtu.
-Çfar zori, nuk e sheh që të tjerat ecin, ndërsa ajo fluturon?
-Ahaha!
-S’ka përse të kihet zor e as turp në këtë rast, sensualiteti i saj është i sublimuar, e veshur në këtë mënyrë ajo i jep kuptim edhe kafshërisë së aktit seksual.

E paskam thënë bukur, vërtetim a posteriori i gjenisë.

Miqtë janë mënyra që Zoti kërkon falje për familjarët - Hugh Kingsmill

Qëllimi final nuk janë shokët e anijes, qëllimi final është Itaka - i Modhi :smiley:

1 Like

Kjo do te hyje ne panteonin e citimeve ne peshk :grinning:

Në vëndet e pazhvilluara të gjithë ankohen që shoqëria është tribale, ankohen edhe kushërirat.

Kam pas një herë një padron, që nuk dinte mirë as gjuhën e nënës, e megjithatë kur ishte me të huajt donte të fliste pa tjetër në një anglishte për të ardhë turp; lëshonte vetëm pasthirma dhe tek tuk ndonjë fjalë të rëndomtë të dëgjuar nëpër filma: ollrajt, gud-gud, okej etj. Një koleg që bënte edhe përkthyesin më tha që i vinte turp, nuk dinte çfar tu thoshte të huajve të habitur nga situata e krijuar, dhe se nuk po e duronte më idjotin, do të braktiste punën. - Vari hejbet - i thashë për ta qetsuar - është mënyra e tij për të treguar që ka pare.

Te gjithe
Edison Ypi
Të gjithë e pranuan pluralizmin.
Të gjithë kanë ndërruar mendje.
Të gjithë spiunonin njëri-tjetrin.
Të gjithë e mohojnë.
Të gjithë ikën me anije.
Të gjithë janë penduar.
Të gjithë ja falën paret Sudes.
Të gjithë nuk besojnë se bënë gabim.
Të gjithë shajnë pushtetin.
Të gjithë mallkojnë opozitën.
Të gjithë çohen nga gjumi të lodhur.
Të gjithë dalin pa e ditur se ku do venë.
Të gjithë hyjnë e s’dinë ç’të bëjnë.
Të gjithë vjedhin njëri-tjetrin.
Të gjithë vidhen prej të gjithëve.
Të gjithë kanë makina.
Të gjithë nuk preferojnë të udhëtojnë.
Të gjithë mbahen për trima.
Të gjithë dhiten në brekë.
Të gjithë hanë.
Të gjithë nuk ngopen.
Të gjithë mbulohen dhe mërdhifin.
Të gjithë zbulohen dhe kanë vapë.
Të gjithë dashurohen, dhe rrihen e theren.
Të gjithë urrehen, dhe puthen e jargaviten.
Të gjithë përdorin energjinë elektrike.
Të gjithë energjinë e shpërdorojnë.
Të gjithë e urrejnë korrupsionin.
Të gjithë korruptohen në çast.
Të gjithë marrin ryshfet.
Të gjithë japin ryshfet.
Të gjithë thonë se janë punëtorë.
Të gjithë urrejnë punën.
Të gjithë mbahen për oratorë.
Të gjithë s’dinë të lidhin dy fjalë.
Të gjithë hiqen për të ndjeshëm.
Të gjithë janë të pashpirt.
Të gjithë mbahen për të sinqertë.
Të gjithë janë rrenacakë.
Të gjithë mbahen për të mëshirshëm.
Të gjithë braktisin prindërit e moshuar.
Të gjithë janë të bindur se taksat duhen paguar.
Të gjithë taksave u ikin.
Të gjithë që blejnë kuponin tatimor nuk e kërkojnë.
Të gjithë shesin kuponin tatimor nuk ta japin.
Të gjithë nguten, dhe bëjnë gabime.
Të gjithë përmbahen, dhe s’bëjnë as punë as gabime.
Të gjithë janë hesapçinj gjenialë.
Të gjithë nuk dinë sa bëjnë 1 edhe 1.
Të gjithë blejnë libra.
Të gjithë nuk lexojnë.
Të gjithë shkruajnë libra.
Të gjithë lexojnë vetëm librat e tyre.
Të gjithë mbahen për mendimtarë.
Të gjithë janë mistifikatorë.
Të gjithë fantazojnë mullinj ere.
Të gjithë imagjinojnë det me kos.
Të gjithë ëndërrojnë male me mish, kodra me pilaf.
Të gjithë qeshin sikur qajnë.
Të gjithë vajtojnë sikur qeshin.
Të gjithë nëpër dasma rrinë seriozë si në funeral.
Të gjithë në funeral ja kërrcasin muhabetit si në aheng.
Të gjithë janë në Fejsbuk për tu hequr ndryshe nga çjanë.
Të gjithë që në Fejsbuk dalin të qeshur, janë fatkeqë.
Të gjithë që në Fejsbuk dalin të menduar janë budallenj.
Të gjithë pasditeve ja marrin një sy gjumë.
Të gjithë e dinë se kafene ka shumë.
Të gjithë janë të paqartë në cilën kafene të venë.
Të gjithë ndjehen të dëshpëruar në muzg.
Të gjithë ankohen se televizori e zbukuron realitetin.
Të gjithë shohin televizor pafund.
Të gjithë gazetarët bëjnë reportazhe pa vajtur.
Të gjithë lexuesit besojnë pa e përdorur trurin.
Të gjithë janë të shëndetshëm.
Të gjithë ankohen se janë të sëmurë.
Të gjithë mjekët japin këshilla.
Të gjithë të sëmurët nuk i respektojnë këshillat.
Të gjithë politikanët gënjejnë.
Të gjithë votuesit besojnë.
Të gjithë prodhuesit mashtrojnë.
Të gjithë konsumtorët blejnë.
Të gjithë thonë se e njohin Historinë.
Të gjithë nuk dinë çfarë ka ndodhur mbi këtë truall me shekuj.
Të gjithë thonë se e njohin gjeografinë e Shqipërisë.
Të gjithë nuk e dinë ku ndodhet katundi Lëpush Breshkë.
Të gjithë pjerdhin.
Të gjithë bëjnë sikur erën nuk e ndjejnë.
Të gjithë të gjithve ja fusin.
Të gjithë të gjithëve ja qisin.
Të gjithë zbardhin.
Të gjithë nxijnë.
Të gjithë shkojnë të flenë.
Të gjithë i zë gjumi.
Të gjithë shohin ëndërra.
Të gjithë presin të vdesin./CNA.al

Të gjithë loqet kërkojnë përgjigje
Të gjithë mërziten duke iu përgjigjur loqeve
etj
etj
etj

Të gjithë thonë vari hejbet
Të gjithë i kanë hejbet e varura
etj
etj
etj